Załącznik do uchwały Nr XLII/449/13

Rady Miejskiej w Kluczborku

z dnia 20 grudnia 2013r.

G M I N N Y

PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH

DLA GMINY KLUCZBORK NA 2014r.

Napoje alkoholowe należą do najpowszechniej spożywanych dóbr konsumpcyjnych. Jednocześnie jest to towar szczególnego rodzaju. Jego specyfika polega na tym, że z piciem może wiązać się wiele negatywnych konsekwencji zdrowotnych i społecznych.

Wynika to z psychoaktywnej funkcji tej substancji. W każdej niemal kulturze istnieje jakaś substancja o tych właściwościach, której używanie jest powszechnie akceptowane, chociaż obwarowane licznymi ograniczeniami regulowanymi przez zespół norm. Owe normy odnoszą się do częstości jej używania, ilości przyjmowanej jednorazowo, okoliczności w jakich można po nią sięgać. Dla naszego kręgu kulturowego taką substancją jest właśnie alkohol.

Jeśli używany jest w zgodzie z normami, powstanie negatywnych konsekwencji jest mniej prawdopodobne, jeśli normy zostaną przekroczone ryzyko przykrych konsekwencji rośnie.

Podstawą prawną działań związanych z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowych jest ustawa z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

Zgodnie z art. 41 cytowanej wyżej ustawy, prowadzenie działań w tym zakresie należy do zadań własnych gminy i realizowane jest w postaci gminnego programu profilaktyki

i rozwiązywania problemów alkoholowych, stanowiącego część gminnej strategii integracji i polityki społecznej.

Podstawową rolą Gminy w ramach realizacji gminnego programu profilaktyki i rozwiązywa-

nia problemów alkoholowych będzie inspirowanie i wspieranie bezpośrednich realizatorów konkretnych zadań w ramach określonych możliwości finansowych.

1. Elementy diagnostyczne – osoby uzależnione od alkoholu.

Zrealizowane w Polsce badania epidemiologiczne (2012r.)pozwalają szacować liczbę osób uzależnionych na około 700 tys.(ok.2%), a pijących alkohol szkodliwie – na około 2,5 mln..

Odnosząc to do Gminy Kluczbork, której ludność wynosi około 37 tys. osób to 2% z tej liczby

to około 740 osób. Do tej wielkości należy podchodzić z ostrożnością gdyż mogą to być wartości nieścisłe i zaniżone.

Z zebranych materiałów wynika, że w 2013r. (dane za 10 m-cy)w jednostkach lecznictwa odwykowego(stacjonarnych i poradniach) przebywało około 225 osób z Gminy Kluczbork.

Przyjmując z wszystkimi zastrzeżeniami 746 osób uzależnionych od alkoholu, oznacza to ,

że do specjalistycznego leczenia trafia mała część z pośród nich.

Około 521 nadal nie leczonych osób uzależnionych, generuje dodatkowe koszty w różnych obszarach życia. Grupa ta ponosi również straty o charakterze społecznym i materialnym,

będąc jednocześnie powodem różnych problemów w swoim najbliższym otoczeniu.

2. Nadużywanie alkoholu – droga do uzależnienia.

Według PARPA, odsetek osób pijących szkodliwie wynosi 5%-7% całej populacji.

Przenosząc to do Gminy można stwierdzić, że od 1800 do 2600 osób pije szkodliwie.

Znaczna część z nich zasili niebawem szeregi uzależnionych. Powyższe szacunki mają potwierdzenie w badaniach ankietowych przeprowadzonych w 2002r „ Problemy alkoholowe w ocenie mieszkańców województwa opolskiego „

Z badań tych wynika, że do grupy ryzyka pod względem picia zaliczało się 13.3% dorosłych mężczyzn i 3,4% dorosłych kobiet. Ogółem do grupy ryzyka zaliczało się 8,3% dorosłych mieszkańców Opolszczyzny. Sytuacja taka oznacza, że należy spodziewać się zwiększonej ilości szkód zdrowotnych wynikających min. z urazów mających związek z alkoholem.

Oznacza to również, w przypadku pacjentów uzależnionych jak i nadużywających alkoholu zwiększone koszty w wielu obszarach życia. Alkohol u pijących powoduje postępujące wyniszczenie organizmu. Sprzyja wypadkom jak i naruszeniu prawa i porządku. Powoduje powstawanie problemów w różnych płaszczyznach i kategoriach.

Według ekspertów „ Badania oceniające rolę alkoholu w określonych typach obrażeń wykazały, że jest on przyczyną wielu urazów, a nawet śmierci na skutek wypadków samochodowych, potrąceń pieszych, upadków, pożarów, utonięć, a także wypadków przy pracy”

Uściślając, można przytoczyć z danych Policji, że w 2013r. /10-m-cy/ -odnotowano 13 zdarzeń drogowych, których sprawcą był osoba pod wpływem alkoholu. Odnotowano również 342

(388/12r) przypadki prowadzenia pojazdów przez kierowców w stanie nietrzeźwym (powiat).

Zatrzymano do wytrzeźwienia w izbie zatrzymań 135 osób w tym 6 kobiet oraz 1 osobę nieletnią. Zatrzymano również pod wpływem alkoholu 33 osoby małoletnie (do 18 r.ż.) w tym

15 dziewcząt i 18 chłopców.

Byli to w większości uczniowie szkół gimnazjalnych oraz ponad gimnazjalnych.

Osoby te odwieziono do miejsc zamieszkania i przekazano rodzicom.

Problemy konkretnych osób wynikające z ich uzależnienia od alkoholu lub jego nadużywania powodują znaczne koszty „rodzinne” najtrudniejsze do określenia.

Koszty te ponoszą przede wszystkim osoby żyjące w najbliższym otoczeniu alkoholika – osoby współ uzależnione.

W kończącym się roku w Poradniach Terapii Uzależnień 229 osób uzależnionych odbywało terapię podstawową i pogłębioną, a 58 osób - współuzależnionych, (najczęściej ofiary przemocy domowej) było pod ich stałą opieką wraz z 27 DDA. Poradnie udzieliły około 3150 porad.

Leczenie współuzależnienia wymaga odpowiedniego postępowania terapeutycznego i jest na ogół długotrwałe.

Stanowi to niewielką część potrzebujących wsparcia. Ograniczona pomoc terapeutyczna dla osób żyjących w najbliższym otoczeniu alkoholika pogłębia dysfunkcję rodziny. Utrudnia przystosowanie się do zmieniających się warunków na rynku pracy, wpływa na ponoszenie strat rozwojowych przez dzieci.

3. Alkohol a dzieci (w tym z rodzin z problemem alkoholowym).

Problem alkoholowy to nie tylko problem ludzi dorosłych ale i ich rodzin, szczególnie dzieci.

Życie dziecka w rodzinie z problemem alkoholowym powoduje poważne straty emocjonalne

i rozwojowe. Według szacunków PARPA dzieci wychowujące się w rodzinach alkoholików stanowią około 4% populacji. W przypadku naszej gminy może to być około 1000 dzieci.

Wychowywanie się w rodzinie z problemem alkoholowym „ może wywrzeć poważny negatywny wpływ na rozwój dzieci. Dzieci alkoholików żyją w ciągłym stresie przekraczającym granice zwykłego ludzkiego doświadczenia.”

Choroba rodziców staje się główną siłą nadającą kierunek ich życiu, które zaczyna obracać się wokół problemu alkoholowego ojca czy matki. Dysfunkcje powstałe w przypadku dzieci alkoholików przenoszone są następnie w dorosłe życie.

Brak pomocy psychologicznej, czy terapeutycznej w dzieciństwie, może skutkować dysfunkcjami w sferze emocjonalnej i psychicznej w trakcie dorosłego życia.

Z przeprowadzonych w 2010r. badań ankietowych w szkołach Gminy Kluczbork na temat używania alkoholu, nikotyny i środków odurzających wynika kilka wniosków, min.:

Wśród ogółu badanych, aż 74% ankietowanych przyznało, że kiedykolwiek spożywało alkohol.

Wśród dziewczyn nigdy nie piło alkoholu 35%, wśród chłopców 19%. Natomiast zdecydowanie więcej chłopców, niż dziewczyn miało kontakt z alkoholem – 81%.

Ze względu na rodzaj szkoły deklaracje o spożywaniu alkoholu najsilniej akcentują uczniowie szkół ponadgimnazjalnych -98%, gimnazjów – 75% a szkół podstawowych – 54%

Z badań wynika również, że rośnie odsetek osób, które kiedykolwiek spożywały alkohol:

- w szkołach podstawowych było takich osób 54%, gimnazjach już 75%, a w szkołach

ponadgimnazjalnych – 98%.

Należy pamiętać, że dzieci w szkołach podstawowych mają po 12/13 lat, okazuje się,

że połowa z nich już spożywała alkohol. Jest to spostrzeżenie niepokojące.

Pytano również o przedział wiekowy, w jakim po raz pierwszy spróbowali alkoholu.

Okazuje się, że najwięcej ankietowanych piło po raz pierwszy alkohol mając 13-15 lat – 31%.

W wieku 10-12 lat inicjację alkoholową przeszło – 21%. Aż 9% ankietowanych wypiło pierwszy raz alkohol nie mając 10 lat.

Najczęstszym miejscem, w którym dochodzi do inicjacji alkoholowej okazuje się być uroczystość rodzinna – 26% badanych oraz podwórko. Dalej, dom pod nieobecność rodziców i dyskoteka po 4% badanych. Ponadto impreza towarzyska 6%, zabawa szkolna 2%.

Ze względu na rodzaj spożytego alkoholu jako pierwszy, najliczniej wskazywano

piwo – 41% ogółu badanych, szampana wskazało 19% i wódkę – 9%.

Poza samym faktem spożywania alkoholu, istotne jest określenie częstotliwości jego spożycia. Ankietowani uczniowie spożywają alkohol w większości przypadków sporadycznie:

- 27% badanych pije rzadziej niż raz w miesiącu, 23% badanych deklaruje, iż piło tylko raz dwa razy w życiu. Z ogółu badanych 7% deklaruje, że spożywa alkohol dwa razy w tygodniu i częściej.

Najczęściej piją alkohol uczniowie szkół ponad gimnazjalnych 17% z nich pije dwa razy w tygodniu i częściej.

Zapytano również uczniów o określenie preferencji odnośnie najczęściej spożywanego rodzaju alkoholu.

Najczęściej wskazanym przez uczniów alkoholem jest piwo – 42% następnie wódka – 13%.

Istotne są również powody sięgania po alkohol przez uczniów.

Najczęściej podawanym powodem sięgania po alkohol było stwierdzenie, że piję bo:

lubię - 29%, by dobrze się bawić, mieć dobry humor - 26%, z ciekawości - 18%, z nudy - 9%.

Ze względu na płeć badanych przeważała odpowiedź „bo lubię”- 22% dziewczęta i 38% chłopcy.

Spożywanie alkoholu ma niewątpliwie wpływ na osobę go konsumującą.

Dlatego uczniowie zostali poproszeni o określenie jaki jest wpływ alkoholu na nich samych.

Oto główne tendencje:

Z analizy zebranego materiału wynika, że 42% badanych uczniów deklaruje, iż nie odczuwa żadnego wpływu na swoje zachowanie. 31% twierdzi, że alkohol powoduje iż są zadowoleni,

dobrze się bawią. 1% badanych twierdzi, iż są agresywni i nie kontroluje się.

W 2013r (za 10 m-cy ) zatrzymano pod wpływem alkoholu 33 osoby nieletnie (25 w 12).

Z opinii Komendy Powiatowej Policji w Kluczborku oraz z przeprowadzonych badań wynika, że obniżył się wiek sięgania po środki psychotropowe w tym po alkohol i papierosy.

Wszystko wskazuje, że palenie papierosów, picie alkoholu (szczególnie piwa), dopalacze a obecnie i napoje energetyczne to ugruntowany styl życia młodzieży. Alkohol i dopalacz stają się atrybutem „dobrej zabawy” i sposobem na zabicie nudy. Dają poczucie dorosłości.

Stają się również przyczyną czynów karalnych. Przytoczone wyniki badań zostały przekazane szkołą i powinny stanowić materiał do tworzenia szkolnych programów profilaktycznych jak i do codziennych spotkań z młodzieżą.

Dzieci i młodzież od najwcześniejszych lat stykają się z osobami pijącymi i nadużywającymi alkoholu. Wcześniej też, podejmują próby picia napojów alkoholowych, palenia tytoniu i używania środków odurzających. Skutki ujawniają się zwykle po latach.

4. Przemoc domowa – zaburzenia życia rodzinnego

Według szacunków PARPA blisko 70% żon i partnerek alkoholików doznaje przemocy ze strony męża i partnera. Z innych badań wynika, że około 60% pacjentów lecznictwa odwykowego przyznaje, iż ma poważne problemy związane ze stosowaniem przemocy wobec najbliższych. Co czwarty ankietowany przyznaje się do przemocy fizycznej wobec swoich dzieci. 25-30% dzieci jest wykorzystywanych seksualnie. Niemal w co piątej polskiej rodzinie dochodzi do konfliktów z powodu nadużywania alkoholu (CBOS 2002).

Komenda Powiatowa Policji w Kluczborku odnotowała w 2013 roku(za 10 m-cy) 63 interwencje domowe zakończonych wypełnieniem Niebieskiej Karty.

„ Niebieska Karta”

„ Niebieska karta”

Stwierdzono że w 64 przypadkach była to przemoc i znęcanie się nad rodziną.

Pokrzywdzeni w wyniku stosowania przemocy to: kobiety – 61, mężczyźni – 5,

małoletni - 3. Wszystkimi przypadkami zajął się Zespół Interdyscyplinarny.

W większości przypadków podłożem było nadużywanie alkoholu - 31osób. Zatrzymywano do wytrzeźwienia 19. Wszystkimi przypadkami zajął się Zespół Interdyscyplinarny, który

posiada umocowania prawne i służy poszkodowanym szeroką pomocą psychologiczną, prawną, pedagogiczną lub medyczną.

Wnioski dotyczące sprawców przemocy, a jednocześnie nadużywających alkoholu Zespół skierował do Komisji Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w celu podjęcia odpowiednich kroków prawem przypisanych.

Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych rozpoznawała łącznie 112 spraw. Przeprowadziła rozmowy z ponad 200 osobami, które w różny sposób dotknął alkohol.

W wyniku motywujących działań Komisji 26 osób podjęło terapie w zakładach stacjonarnych lub w Poradniach Terapii Uzależnień.

Skierowano 4 wnioski do Sądu Rodzinnego w celu ustalenia stopnia uzależnienia oraz określenia sposobu leczenia. Niestety, leczenie odwykowe nie zawsze jest skuteczne i przynosi wymierne efekty.

W ramach pomocy, Ośrodek Pomocy Społecznej udzielił wsparcia 68 rodzinom w których występują problemy z alkoholem. W sytuacjach „gorącej przemocy” pomoc świadczy również Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie. Znajdują tam schronienie i pomoc psychologa, terapeuty czy prawnika kobiety, matki z dzieckiem prześladowane przez męża – często pijaka – sprawcę przemocy. Sprawy przemocy koordynuje Zespół Interdyscyplinarny.

Pomocy prawnej i psychologicznej udziela również klub abstynenta „Dziewięćsił” jak również Poradnie Terapii Uzależnień.

Skala zjawiska przemocy domowej poza prezentowanymi wyżej faktami jest trudna do precyzyjnego określenia. Jeszcze nie każda kobieta, chce ten fakt nagłośnić powodowana strachem przed większymi represjami lub wstydem.